V Kayışı Ölçüleri: Kesit ve Boy Ölçü Tablosu

V kayışı ölçüleri iki bilgiden oluşur: kesit ve boy. Kesit, kayışın üst genişliği ile yüksekliğidir ve harfle (Z, A, B, C, D ya da SPZ, SPA, SPB, SPC) anılır. Boy ise kayışın uzunluğudur; ama hangi çizgiden ölçüldüğü önemlidir. İç uzunluk (Li), hatve uzunluğu (Ld) ve dış uzunluk (La) aynı kayış için farklı sayılar verir.

Bu rehberde klasik ve dar kesit V kayışlarının ölçü tablolarını, üç uzunluk arasındaki dönüşümü ve elinizdeki kayıştan ölçü almanın adımlarını bulacaksınız. Not: Bu sayfa makine ve tesis kayışları içindir; otomobildeki alternatör ya da vantilatör kayışları araç üreticisinin parça numarasıyla seçilir.

V Kayışı Ölçüleri Nasıl Okunur?

Kayışın sırtında genellikle kesit, boy ve hangi uzunluğun yazıldığını gösteren kısaltma birlikte basılıdır. Optibelt’in klasik B kesit veri sayfasında aynı kayış için iki yazım örnek verilir:

• 17 x 925 Li: Üst genişlik 17 mm, iç uzunluk 925 mm.
• B 965 Ld: Kesit harfi B, hatve (referans) uzunluğu 965 mm.

İki sayı arasındaki 40 mm fark, kayışın kalınlığından gelir. İç yüzey, nötr eksen ve dış yüzey farklı çaplarda kasnağı sardığı için her birinin çevresi farklıdır. Siparişte “1250” yazıp hangi uzunluğun kastedildiğini belirtmemek, en sık karşılaştığımız yanlış ölçü nedenidir.

Dar kesitlerde ise boy çoğunlukla hatve uzunluğuyla verilir. Örneğin “SPZ 1250” ifadesi, SPZ kesitli ve hatve uzunluğu 1250 mm olan bir kayışı anlatır. Bazı üreticiler Ld yerine Lw (etkin uzunluk) kısaltmasını kullanır; ikisi de aynı uzunluğu ifade eder.

Klasik V Kayışı Ölçüleri Tablosu (Z, A, B, C, D)

Klasik V kayışları DIN 2215 kapsamındadır. Kesit adı ile üst genişlik aynı anda kullanılır: A kesit kayışa sahada “13’lük” de denir. Aşağıdaki tabloda klasik V kayışı ölçüleri (nominal değerler) ve kayışın çalışabileceği en küçük kasnak hatve çapı yer alıyor.

Not: Kayış üreticisinin veri sayfası (Mädler N218) önerilen en küçük kasnak çapını A için 75 mm, B için 125 mm verir; tablodaki 71 ve 112 mm, kasnak kataloğundaki DIN/ISO alt sınırıdır. Yeni bir tahrikte büyük olan değer esas alınmalıdır.

Kaynak: Z, A ve B için Mädler DIN 2215 V kayışı veri sayfası; hatve genişliği ve en küçük çaplar Mädler taper burçlu V kasnak sayfası (DIN 2211 / ISO 4183 uyumlu); C ve D için Optibelt veri sayfaları. D kesitinde hatve genişliği ve en küçük kasnak çapı bu kaynaklarda bulunmadığı için boş bırakıldı. Gerçek kayışlarda üst genişlik toleranslıdır: Optibelt B kesit için 16,6 ± 0,8 mm, C kesit için 21,6 ± 0,8 mm verir.

10’luk, 13’lük, 17’lik ve 22’lik V Kayışı Hangisi?

Sanayide kesit harfi yerine üst genişlik söylenir ve karşılığı şöyledir:

• 10’luk: Z kesit, 10 × 6 mm. Küçük fanlarda ve hafif tahriklerde. Ürün sayfası: 10’luk V kayışı.
• 13’lük: A kesit, 13 × 8 mm. Atölye makinelerinde en sık görülen ölçü. 13’lük V kayış ölçüleri ve boy seçenekleri ürün sayfasında.
• 17’lik: B kesit, 17 × 11 mm. Kompresör, pompa ve orta güçlü tahriklerde. Bkz. 17’lik V kayış.
• 22’lik: C kesit, 22 × 14 mm. Kırıcı ve değirmen gibi ağır işlerde. Bkz. 22’lik V kayışı.
• 32’lik: D kesit. Büyük motorlu ağır sanayi tahriklerinde.

Dar Kesit V Kayışı Ölçüleri (SPZ, SPA, SPB, SPC)

Dar kesitli V kayışı ölçüleri DIN 7753-1 ve ISO 4184 kapsamındadır. Üst genişlikleri klasik kesitlere yakındır, ama daha yüksektirler. Bu yüksek gövde, aynı kanala oturan kayışın daha fazla güç taşımasını sağlar.

Kaynak: Mädler DIN 7753-1 / ISO 4184 dar V kayışı veri sayfası ve taper burçlu V kasnak sayfası. Tablodaki son sütun, hatve uzunluğundan dış uzunluğa geçmek için kullanılır.

Ürün tarafında her kesitin kendi boy listesi var: SPZ kayış ölçüleri, SPA V kayışı, SPB kayış ölçüleri ve SPC V kayışı sayfalarına bakabilirsiniz. Tüm kesitlerin listesi V kayışı modelleri kategorisinde.

Li, La ve Ld Nedir? Uzunluk Dönüşümü

V kayışı ölçüleri içinde en çok karışan değer boydur. Üç kısaltmanın anlamı şöyle:

• Li (iç uzunluk): Kayışın iç yüzeyinin çevresi. Klasik kesitlerde kayışın üzerinde sıkça bu yazılır.
• Ld (hatve ya da referans uzunluk): Kasnaktaki hatve genişliğine denk gelen çizginin çevresi. Hesaplamalar ve dar kesit siparişleri bu uzunlukla yapılır.
• La (dış uzunluk): Kayışın sırtının çevresi. Mezurayla ölçtüğünüz değer budur.

Dönüşüm farkları kesite göre değişir ve üreticiler bunları yaklaşık değer olarak verir:

B kesitte iki üreticinin dış uzunluk farkı 4 mm ayrışıyor; sırt kalınlığı ve kaplama kumaşı markadan markaya biraz farklıdır. Bu yüzden La üzerinden hesaplanan Li her zaman yaklaşık kabul edilmeli, en yakın standart boy seçilmelidir.

Örnek: Kodu “A 1250 Li” olan bir kayışın hatve uzunluğu yaklaşık 1250 + 30 = 1280 mm, dış uzunluğu yaklaşık 1250 + 50 = 1300 mm’dir. Başka bir tedarikçi aynı kayışı “A 1280 Ld” diye listeleyebilir. İkisi aynı üründür.

V Kayışı Ölçüsü Nasıl Alınır?

Makine durmuş, yedek kayış lazım ve eskisinin sırtı aşınmış. V kayışı ölçüleri sahada şu sırayla bulunur:

1. Kodu arayın. Sırtta silik de olsa harf ve sayı kalmış olabilir. Kayışı ışığa yatık tutarak bakın; kesit harfi ve boyu yakalamak çoğu zaman yeterlidir.
2. Üst genişliği ölçün. Kumpasla kayışın en geniş yüzünü ölçün. 9,5-10 mm civarı Z ya da SPZ, 12,5-13 mm A ya da SPA, 16-17 mm B ya da SPB, 21,5-22 mm C ya da SPC demektir.
3. Yüksekliği ölçün. Aynı genişlikteki klasik ve dar kesiti ayıran budur. Örneğin 10 mm genişlikte 6 mm yükseklik Z, 8 mm yükseklik SPZ’dir.
4. Dış çevreyi ölçün. Kayışı düz bir zemine yatırıp sırtından mezurayla ölçün ya da sırtına tebeşirle işaret koyup bir tur yuvarlayın. Bulduğunuz değer La’dır. Tablodaki farkı çıkararak Li ya da Ld’ye geçin.
5. Kayış yoksa kasnaktan gidin. Eski parça kopmuş ya da kaybolmuşsa kasnak kanalının üst genişliği kesiti, iki mil arası mesafe ve kasnak çapları da boyu verir (bir sonraki bölüm).

Uzun süre çalışmış bir kayış uzamış olabilir. Ölçtüğünüz değer iki standart boyun arasında kalırsa, gergi payınızı kontrol edip kısa olanı seçmek çoğu zaman daha doğrudur. Zaman kayışlarında yöntem farklıdır; diş sayımı gerekir. Onu zaman kayışı ölçüsü nasıl alınır yazısında anlattık.

V Kayış Ölçüsü Hesaplama: Kasnaklar Arası Mesafeden Boy Bulma

Kayış yokken boyu hesaplamak için iki kasnağın hatve çapı ve mil merkezleri arasındaki mesafe yeterlidir. Açık (çapraz olmayan) bir tahrikte yaklaşık formül şudur:

Ld ≈ 2C + π × (D + d) / 2 + (D − d)² / (4C)

• C: Mil merkezleri arası mesafe (mm)
• D: Büyük kasnağın hatve çapı (mm)
• d: Küçük kasnağın hatve çapı (mm)

Örnek: C = 500 mm, D = 200 mm, d = 100 mm olsun. 2 × 500 = 1000; π × 300 / 2 ≈ 471,2; 100² / 2000 = 5. Toplam yaklaşık 1476 mm hatve uzunluğu eder. Kayış B kesitse Li ≈ 1476 − 40 = 1436 mm olur. Bu değere en yakın standart boy seçilir, merkez mesafesi gergi payıyla ayarlanır.

Formüldeki çaplar kasnağın dış çapı değil hatve çapıdır. Dış çapla hesap yaparsanız sonuç uzun çıkar. Kasnak tarafındaki çap tanımlarını ve devir oranı hesabını kasnak rehberimizde ayrıca ele alıyoruz.

Tırtıllı (X) ve Sargılı V Kayışı Ölçü Farkı

Sargılı V kayışın dört yüzü kumaşla kaplıdır. Dişli ya da X tipi denen modelde ise alt yüzde enine çentikler bulunur. V kayışı ölçüleri açısından iki tip aynıdır: XPZ bir SPZ kanalına, XPA bir SPA kanalına oturur. Fark esneklikte ortaya çıkar. Çentikler kayışın küçük kasnak etrafında bükülmesini kolaylaştırır; dar kesit tablosunda görüldüğü gibi XP tiplerinde izin verilen en küçük kasnak çapı SP tiplerine göre küçüktür.

Pratikteki sonucu şudur: küçük kasnaklı ve ısınma eğilimli bir tahrikte sargılı kayış çabuk yoruluyorsa, aynı kesitte tırtıllı tipe geçmek kasnak değiştirmeden denenebilir. Örnek ürün: XPZ V kayışı.

Klasik ve Dar Kesit Birbirinin Yerine Kullanılır mı?

Kısmen. Kasnak üreticileri Z, SPZ ve XPZ’yi; A, SPA ve XPA’yı; B, SPB ve XPB’yi aynı kanal ailesinde gruplar. Yani SPZ kayış, uygun çaptaki bir Z kanalına fiziksel olarak oturur. Mädler, klasik kayışların çoğu durumda dar kesitle değiştirilebileceğini belirtir. Üç koşula dikkat etmek gerekir:

• Kasnak çapı: Dar kesit daha büyük çap ister. 50-56 mm’lik bir Z kasnağına SPZ takmak, kayışı izin verilen sınırın altında büktüğü için ömrünü kısaltır. Mädler bu küçük çaplı kasnakları yalnızca klasik kayış için uygun olarak işaretler.
• Kanal açısı: Kanal açısı kasnak çapına bağlıdır. Mädler kasnak sayfasında Z/SPZ için 80 mm’ye kadar 34°, üzerinde 38° kanal verilir; A/SPA için sınır 118 mm, B/SPB için 190 mm, C/SPC için 315 mm’dir.
• Takımı karıştırmamak: Çok kanallı bir kasnakta bir kayışı dar kesit, diğerini klasik yapmak yükü eşit dağıtmaz. Değişim yapılacaksa bütün takım değişir.

Kanal ölçüleri ve kasnak tasarımı ISO 4183 standardında, kayış boyları ise ISO 4184 standardında tanımlanır.

Kasnak Kanalından Kayış Ölçüsü Anlaşılır mı?

Evet, kayış elinizde değilse kasnak kanalı V kayışı ölçüleri için iyi bir ipucudur. Kanalın ağız genişliği ve derinliği hangi kesit ailesinin kullanıldığını gösterir. Mädler’in DIN 2211 ve ISO 4183 uyumlu kasnak sayfasında verilen kanal ölçüleri şunlardır:

Çok kanallı bir kasnakta en pratik ölçü kanal aralığıdır: iki komşu kanalın ortası arasını cetvelle ölçün. 12 mm Z ailesini, 15 mm A ailesini, 19 mm B ailesini, 25,5 mm C ailesini gösterir. Tek kanallı kasnakta ise kanalın ağzını kumpasla ölçüp tablodaki hatve genişliğiyle kıyaslayabilirsiniz; ağız, hatve genişliğinden biraz daha geniştir.

Kasnak kanalı aileyi söyler, ama klasik mi dar kesit mi olduğunu kesin söylemez; ikisi aynı kanal ailesine oturur. Ayrım için eski kayışın yüksekliğine ya da kasnak çapına bakılır. Kasnak çapı, o kesit için tablodaki en küçük SP çapının altındaysa makine büyük olasılıkla klasik kayışla tasarlanmıştır.

Takım Halinde Çalışan V Kayışlarında Boy Toleransı

V kayış ölçüleri yalnızca tek kayış için değil, takım için de önemlidir. Yan yana birden fazla V kayışı çalışan bir tahrikte kayışların boyu birbirine çok yakın olmalıdır. Biri birkaç milimetre kısa kalırsa yükün büyük kısmını o taşır ve önce o kopar. Bu yüzden üreticiler, tek kayış toleransından ayrı olarak bir takım toleransı tanımlar. Optibelt’in klasik B kesit veri sayfasında takım toleransı kayış boyu büyüdükçe 2 mm’den başlayarak artar ve not olarak “kayış takımları takım halinde sipariş edilmelidir” ifadesi yer alır.

Sahadaki karşılığı nettir: üç kayışlı bir kompresörde yalnızca kopan kayışı yenilemek, yeni kayışın eskilerden kısa kalmasına ve yükü tek başına çekmesine yol açar. Takım halinde değiştirin, siparişte kayış sayısını belirtin. Boy ayarına ihtiyaç duyulan acil durumlarda baklalı kayışlar geçici çözüm olabilir.

Kesit ve boyunu belirlediğiniz kayışın kodunu yazmanız yeterli; eşdeğerini ve boy seçeneklerini birlikte kontrol edebiliriz.

Sıkça Sorulan Sorular

V kayışı ölçüsü nasıl alınır?

Önce kayışın sırtındaki kodu okumaya çalışın. Kod yoksa kumpasla üst genişliği ve yüksekliği ölçerek kesiti bulun, ardından kayışın sırtından mezurayla dış çevreyi (La) ölçün. Kesite özgü farkı çıkararak iç uzunluğu (Li) ya da hatve uzunluğunu (Ld) hesaplayın ve en yakın standart boyu seçin.

10’luk V kayış ölçüleri nelerdir?

Sahada 10’luk denen kayış, klasik Z kesitidir. Üst genişliği 10 mm, yüksekliği 6 mm’dir. Üretici veri sayfalarına göre hatve uzunluğu iç uzunluktan yaklaşık 22 mm, dış uzunluk ise iç uzunluktan yaklaşık 35 mm fazladır. Aynı genişlikte ama 8 mm yüksekliğindeki kayış dar kesit SPZ’dir; ikisini yükseklikten ayırırsınız.

17’lik V kayışın ölçüleri nedir?

Bu ölçü klasik B kesitine karşılık gelir: üst genişlik 17 mm, yükseklik 11 mm. Hatve uzunluğu iç uzunluktan yaklaşık 40 mm fazladır; örneğin 925 mm iç uzunluklu bir kayış yaklaşık 965 mm hatve uzunluğuna sahiptir. Aynı genişlikteki dar kesit karşılığı 16,3 × 13 mm ölçülerindeki SPB’dir.

Kodu silinmiş V kayışının ölçüsü nasıl bulunur?

Kumpasla üst genişlik ve yüksekliği ölçün; bu iki değer kesiti verir. Sonra kayışın sırtına işaret koyup düz zeminde bir tur yuvarlayarak dış çevresini bulun. Kayış hiç yoksa kasnakların hatve çaplarını ve mil merkezleri arası mesafeyi ölçüp boy formülüyle hatve uzunluğunu hesaplayabilirsiniz.

V kayış gevşek olursa ne olur?

Gevşek V kayışı yük altında kayar. Kayma ısı üretir; kayışın yan yüzleri parlar, sertleşir ve çatlar. Çalışma sırasında ötme sesi, devir düşüşü ve kasnak kanalında kauçuk tozu tipik belirtilerdir. Kayışı üreticinin verdiği sehim ya da gerginlik değerine göre yeniden gerdirmek, ilk çalıştırmadan kısa süre sonra da kontrol etmek gerekir.